Αμπελοστράτες & ο δρόμος του Ροζέ

Κρυμμένο στην καρδιά του χωριού Κοιλιωμένος, στο Ιόνιο νησί της Ζακύνθου — που οι Ιταλοί γείτονές της συχνά αποκαλούν Ζάντε — βρίσκεται ένα μικρό εστιατόριο δίπλα σε ένα μικρό σπίτι, κάτω από το οποίο υπάρχει ένα μικρό κελάρι. Κι αν είσαι αρκετά τυχερός ώστε να βρεθείς σε ένα από τα τραπέζια του άγριου κήπου τους ή σε ένα από τα μικρά, αυτοσχέδια δωμάτια που ξεπηδούν δίπλα στη ρουστίκ κουζίνα, όπου από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο σερβίρονται οι ντόπιοι — αλλά και όσοι κυνηγούν τον ήλιο — μπορεί να σταθείς διπλά τυχερός και να σου σερβίρουν ένα κρασί φτιαγμένο από σταφύλια που φύτρωσαν ψηλά, στα ορεινά τοπία γύρω σου, και ωρίμασαν στο μικρό κελάρι κάτω από το μικρό σπίτι.

Ο Αλέκος Μαρουδάς-Σκάρπας κληρονόμησε μια οικογενειακή επιχείρηση που κάθε νέος οινολόγος θα ονειρευόταν: έναν πατέρα ποιητή, μια μητέρα ζωγράφο, αμπέλια που κάποτε καλλιεργούσε ο προπάππους του, έναν στρατό από ελεύθερες κότες, τρία άλογα, ένα ηλικιωμένο σκυλί — ή δύο — και, ας μην ξεχνάμε, ένα μικρό εστιατόριο δίπλα σε ένα μικρό σπίτι, κάτω από το οποίο υπάρχει ένα μικρό κελάρι. Η λέξη «μικρό» δεν το δικαιώνει· στην πραγματικότητα μάλλον μικραίνει την εικόνα του. Γραφικό; Ταπεινό; Ειδυλλιακό; Καμία αναζήτηση σε λεξικό συνωνύμων δεν μπορεί να σε βάλει πραγματικά κάτω από τις ελιές, με τη μύτη γεμάτη από τη μυρωδιά μπακαλιάρου στη σχάρα, γεμάτος ρίγανη, και ενός τραγανού λευκού κρασιού να βρέχει τα χείλη σου. Έχεις δύο επιλογές. Να πας πραγματικά εκεί: να πάρεις το καράβι από την Κυλλήνη, να κάνεις μια σύντομη πτήση από την Αθήνα. Ή, αν αυτό ξεπερνά τις δυνατότητές σου, η δεύτερη καλύτερη επιλογή είναι να πιεις το κρασί.

Περπατώντας στον δρόμο που διασχίζει τις σειρές των αμπελιών και οδηγεί στο σπίτι — από το οποίο πήραν το όνομά τους τόσο το εστιατόριο όσο και το οινοποιείο — και δοκιμάζοντας τα κρασιά των Αμπελοστράτων, πρέπει να παραδεχτώ πως εκείνος που ένιωσε μικρός ήμουν εγώ. 

Όπως τότε που ένα παιδί επισκέπτεται για πρώτη φορά μια πινακοθήκη σε σχολική εκδρομή και, με τα κορδόνια του λυτά, στέκεται μπροστά σε έναν τεράστιο ελαιογραφικό πίνακα: γυναικείες μορφές με πλούσιες καμπύλες, φρούτα που σαπίζουν και άντρες με στολές και αυστηρά, γενειοφόρα πρόσωπα. Νιώθει μικροσκοπικό μπροστά στην ελαφρότητα του μέλλοντος και το βάρος του παρελθόντος. Όπως όταν στέκεσαι στην άκρη ενός γκρεμού, τόσο ψηλά από τη βάση του που εκεί κάτω όλα μοιάζουν θολά. Όπως όταν γονατίζεις στην άμμο και νιώθεις το νερό γύρω σου να ορμά μπροστά για να γεμίσει το κύμα που έρχεται. Με το τσίμπημα και την αλμύρα αυτών των κρασιών, τη στιβαρότητα και το δαμάσκηνο των ερυθρών, το χορτάρι και τον πυριτόλιθο των λευκών, το σύνθετο μωσαϊκό του ροζέ Ξενύχτι να γαργαλά τη μύτη και να βάζει τη γλώσσα να αναρωτιέται: «Από πού ήρθε αυτό το πράγμα και πώς μεταμορφώθηκε σε αυτό που είναι;»… Ένιωσα… μικρός.

Δουλεύοντας αποκλειστικά με γηγενείς ποικιλίες της Ζακύνθου, ο Αλέκος — απόφοιτος του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής — φτιάχνει τέσσερα λευκά, τρία ερυθρά και ένα ροζέ. Από τα λευκά, το ένα είναι καθαρή Ρομπόλα και τα άλλα τρία είναι χαρμάνια, ανάμεσά τους και η περίφημη πολυποικιλιακή, ελαφρώς οξειδωτική Βερντέα. Από τα ερυθρά, το ένα είναι χαρμάνι Αυγουστιάτη και Κατσακούλια, προερχόμενο από το μοναστήρι της Υπεραγάθου, ανάμεσα στον Κοιλιωμένο και τα Γύρια, σε ασβεστολιθικό έδαφος και με παλαίωση σε ανοξείδωτη δεξαμενή. Το άλλο είναι Αυγουστιάτης που έχει ωριμάσει σε βαρέλι και προέρχεται από τα αμπελοτόπια της Υπεραγάθου και της Καταράχας, επίσης σε εδάφη πλούσια σε ασβέστιο.

Τα ίδια ερυθρά σταφύλια χρησιμοποιούνται για το ροζέ Ξενύχτι (Ξενύχτι), ένα field blend, με την προσθήκη μιας ροδόχρωμης κλωνικής συγγενούς της Ρομπόλας, της Μαύρης Ρομπόλας. Ο καρπός προέρχεται από ένα και μόνο αμπελοτόπι και στη συνέχεια οι ποικιλίες ζυμώνονται μαζί, πριν το κρασί παραμείνει για 5–6 μήνες στις οινολάσπες, σε ανοξείδωτες δεξαμενές. Συνήθως εμφιαλώνεται στις αρχές Μαρτίου. Με την πρώτη ματιά, το κρασί είναι καθαρό, χωρίς αιωρούμενα σωματίδια ή θολότητα, και αποκαλύπτει ένα απαλό σκουριασμένο χρώμα — όχι ροζ — ομοιόμορφο από το κέντρο μέχρι την άκρη του ποτηριού. Στη μύτη, τα πρώτα πράγματα που ξεπηδούν είναι ιδρωμένες κάλτσες, κόκκινο πορτοκάλι, μέντα και καραμέλα τύπου musk stick. Υπάρχει επίσης μια δόση ποτ πουρί, που λειτουργεί σαν υπόβαθρο για την ευχάριστη μυρωδιά μάραθου και καπνιστών πιπεριών που εμφανίζονται αργότερα στο ποτήρι.

Η συνολική εντύπωση είναι αυτή μιας κομψής ηλικιωμένης κυρίας, που φορά μια λογική ποσότητα αρώματος περγαμόντου, κρατά κρεμασμένη από τον αγκώνα της μια καινούργια δερμάτινη τσάντα και τριγυρίζει σε μια υπαίθρια αγορά ψάχνοντας υποτιμημένα κεραμικά, τα οποία ο ανιψιός της θα πουλήσει πέντε φορές ακριβότερα σε μια διαδικτυακή δημοπρασία. Στο στόμα είναι ελαφρώς λιπαρό και αρκετά γεμάτο, με το ίδιο βοτανικό μπουκέτο της μύτης να περνά στον ουρανίσκο. Υπάρχει επίσης γιασεμί, ίσως λίγη λεβάντα, γρανίτα καρπούζι και κάτι αλμυρό που σπρώχνει και ισορροπεί όλα τα υπόλοιπα στοιχεία. Μια ελαφριά κολλώδης αίσθηση στο μέσο του στόματος σώζεται από την αισθητή αλμυρότητα και την επίμονη οξύτητα, η οποία παλεύει με όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία, ώστε να αναπηδούν διαρκώς μέσα στο στόμα και τίποτα να μη μένει κολλημένο — σαν τον άνεμο που σηκώνει συντρίμμια μέσα σε μια σφοδρή καταιγίδα. Μια μικρή νότα μούχλας υπογείου στη μύτη, λανολίνη και ξανά, οι προαναφερθείσες ιδρωμένες κάλτσες μου έρχονται στο μυαλό όταν επιστρέφω στο κρασί για τρίτη και τέταρτη γουλιά. Ό,τι κι αν είναι αυτό, όμως, λειτουργεί. Γιατί μετά από κάθε γουλιά, καθώς το κρασί διαλύεται αργά πάνω στη γλώσσα και το τελευταίο ίχνος του φεύγει από τα δόντια, μένει στα χείλη μια πολύ ελαφριά, τανική αίσθηση — και σε προκαλεί να πάρεις άλλη μία γουλιά.

Φαίνεται να ζητά σκληρά πρόβεια τυριά και μαριναρισμένες πράσινες ελιές. Θέλει να κάθεται δίπλα σε άλλα μικρά, νόστιμα πράγματα, όχι να είναι το μοναδικό πράγμα στο τραπέζι. Και ίσως αυτή να είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα καλό και ένα σπουδαίο ροζέ: δεν έχουν όλα την εξυπνάδα να γνωρίζουν τι είναι, πού στέκονται, ποιος είναι ο ρόλος τους στο τραπέζι και στο ποτήρι. Το Ξενύχτι όμως το γνωρίζει. Και ίσως το Ξενύχτι να γνωρίζει ακόμη καλύτερα από εσένα τι σου κάνει καλό.

Οι πιθανότητες λένε πως, είτε σου σερβίρει ένα ποτήρι Ξενύχτι κάποιος από την οικογένεια Μαρουδά-Σκάρπα είτε όχι, είτε χώνεις τη μύτη σου σε ένα ποτήρι του κάτω από το απαλό φως μιας λάμπας, θαυμάζοντας τα έργα της Μίκας Συμβουλίδου — της μητέρας του Αλέκου — που γεμίζουν τους πέτρινους τοίχους του εστιατορίου, είτε το κατεβάζεις διψασμένα περιμένοντας πιάτα με χόρτα και χταπόδι, ύστερα από ένα μακρύ απόγευμα όπου τα δροσερά νερά του Ιονίου ξεπλένουν τις αμαρτίες σου, είτε το βρίσκεις να γεμίζει το ποτήρι σου σε ένα αθηναϊκό wine bar, κοιτάζοντας το ρολόι σου για να δεις πότε φεύγει το τρένο για το αεροδρόμιο και καταριέσαι τον εαυτό σου που έκλεισες μόνο τέσσερις μέρες διακοπές και αύριο θα είσαι ξανά το ίδιο ποντίκι που ήσουν πριν από πέντε μέρες, μέσα στον ίδιο ασταμάτητο μαραθώνιο… Θα σε αφήσει, όπως άφησε κι εμένα, με την ίδια χαρά για το γεγονός ότι, μέσα σε αυτόν τον μεγάλο, πλατύ — και συχνά άσχημο — κόσμο, υπάρχουν ακόμη, σκορπισμένα μακριά από το χάος, μικρά εστιατόρια δίπλα σε μικρά σπίτια, κάτω από τα οποία υπάρχουν μικρά κελάρια. Και μέσα σε αυτά, μπορείς ακόμη να βρεις μπουκάλια κρασιού που μιλούν για τα φεγγάρια που τα κοσμούν.  Και δίπλα σε όλα αυτά, το πιο μικρό πράγμα μέσα στον μεγάλο, πλατύ — και συχνά άσχημο — κόσμο είσαι εσύ.

Αμπελοστράτες 'Ξενύκτη' 2023 Ζάκυνθος, Ελλάδα

Γευστική δοκιμή, Φεβρουάριος 2025
B. T. Tomlinson

eπισκεφθείτε το οινοποιείο εδώ
φωτογράφος © Antigone Noufaritsi